Herengracht 126: Sporen van kolonialisme aan de Amsterdamse gracht
De 18e-eeuwse gevel van Herengracht 126 toont een borstbeeld van een zwarte man, een zogenaamde ‘Moor’: een abstracte, racistische voorstelling van een persoon van kleur. Het is een herinnering aan het 17e-eeuwse huis dat in 1916 plaatsmaakte voor het gebouw dat er nu nog staat. In de archieven van de stad Amsterdam is dit huis terug te vinden onder de naam ‘De Moor’. De zandstenen gevel ligt al meer dan 100 jaar in delen in het depot van afdeling Monumenten en Archeologie van de gemeente Amsterdam opgeslagen. De kenmerkende gevelsteen bevindt zich nog steeds in het trapportaal van het huidige pand. Het vertelt het verre van uitzonderlijke verhaal van drie eeuwen koloniale denkbeelden en Amsterdamse families die profiteerden van kolonialisme, inclusief slavernij.
Gevelstenen en hun betekenis
In vroegmodern Amsterdam waren panden met een ‘Moor’ of ‘Moriaan’ in de gevel niet ongewoon. In een stad zonder huisnummers verwezen ze naar de naam of het beroep van bewoners of naar de functie van het huis, zoals een apotheek. Deze gevelstenen van Zwarte mensen waren geen portretten, maar stereotiepe beelden; een koloniale, witte fantasie letterlijk in steen gevangen. Dergelijke gevelstenen verbeeldden het ‘vreemde’ en ‘exotische’ en werden een ideologisch instrument ter legitimering van koloniale overheersing.
Bewoners en hun betrokkenheid
Net als bij talloze andere grachtenpanden waren diverse bewoners van Herengracht 126 betrokken bij het koloniale slavernijverleden. Het project kNOw MOoRE deed onderzoek naar de feiten.
‘de Moor’
Verwees ‘de Moor’ naar de eerste bewoner of is er meer aan de hand?
Vrouwelijke plantage-eigenaren.
Vanaf Herengracht 126 speelden vrouwen een opvallende rol in het koloniale netwerk.
Manumissie van Chrispijn en Geluk
Vlak voor vertrek naar Nederland werden ‘Chrispijn’ en ‘Geluk’ vrijgemaakt.
Uitgelichte verhalen uit het onderzoek
Het onderzoek
Bekijk en beluister de resultaten van het onderzoek en de reflectie
Initiatief, vooronderzoek en art direction:
Project management en fondsenwerving:
Historisch onderzoek en
auteur onderzoekspublicatie:
Aanvullend onderzoek:
Webdesign en voice-over publicatie :
Met dank aan:
Mede mogelijk gemaakt door steun van:
Nina van Schie & Brigitta Boon (Studio van Schie & Boon)
Annemarie Tel (Stichting Fu Den Sani)
Caroline Drieënhuizen (Open Universiteit)
Mark Ponte, Rebekka Torsoh, Amos Constant
(Skrifi Foundation)
Dietert Bleijs (Bleijsfilm)
Mitchel Esajas (deelname reflectie rondetafelgesprek)
Wendeline Flores (deelname reflectie rondetafelgesprek)
Jan Gerards (Suriname Museum)
Veronica van Hoogdalem (voice-over verhalen)
Machiel de Vries (waardevolle bijdragen in het vooronderzoek)
Daniël Vuijk (waardevolle bijdragen in het vooronderzoek)
René Wissink (Atelier Argos)
het Fonds Kamaran Stadsverfraaiing
kNOw MOoRE in het nieuwste Erfgoed Magazine
In de nieuwste editie van het Erfgoed Magazine (nr. 5) is een artikel te lezen over het onderzoek naar sporen van koloniaal slavernijverleden, die via verhalen van diverse bewoners van Herengracht 126 in Amsterdam naar boven zijn gekomen. Fu Den Sani liet het onderzoek uitvoeren door historicus Caroline Drieënhuizen (Open Universiteit), met medewerking van Mark Ponte, Amos Constant en Rebekka Torsoh (Stichting Skrifi).
Feedback
De volgende fasen van project kNOw MOoRE doen we niet alleen.
Dit gebeurt met input en feedback van derden, onder andere van jou.
Tijdelijke tentoonstelling
Dit project is te zien in de openings-tentoonstelling 'Meet Su Meet Us’ in het nieuwe
Suriname Museum Amsterdam
Nieuw ontwerp van de gevel
In de volgende fase wordt toegewerkt naar de realisatie van een ruimtelijk ontwerp. De historische geveldelen krijgen een herbestemming in een ontwerp met een nieuwe betekenislaag, waarin het koloniale slavernijverleden vanuit het nu belicht wordt om bij te dragen aan processen van erkenning en heling
Looptijd:
2025-heden